In 2014 begon FamilyTreeDNA met het analyseren van het X-DNA als toegift bij het analyseren van het atDNA. De andere drie grote aanbieders volgden. De Raw Data die Ancestry en MyHeritage daarbij verkrijgen, worden pas zichtbaar bij het uploaden bij FamilyTreeDNA of GEDmatch. Aanbieder 23andMe levert slechts een deel van de Raw Data betreffende het X-DNA.
De vererving van het X-chromosoom is ingewikkeld. Dochters krijgen een gerecombineerd X-chromosoom van hun moeder plus een ongewijzigd X-chromosoom van hun vader. Bij zonen is sprake van een gerecombineerd X-chromosoom van hun moeder (naast het ongewijzigde Y-chromosoom van hun vader).
De twee navolgende kwartierstaatwaaiers geven een indruk van de mate waarin het X-DNA afkomstig is van een bepaalde voorouder. De percentages gelden voor een situatie, waarbij geen recombinatie optreedt. De linker waaier geldt voor een vrouw en de rechter voor een man. De waaiers maken duidelijk, dat via het X-DNA slechts in beperkte mate voorouders te achterhalen zijn. Dit brengt veel gepuzzel met zich mee, mede doordat in werkelijkheid bij moeders recombinatie van het X-DNA optreedt.
Afb 22. Kwartierstaatwaaiers met de afstamming van het X-DNA in het geval geen recombinatie optreedt, uitgedrukt in procenten. Links voor een vrouw en rechts voor een man.
Matches op basis van X-DNA zijn meestal pas interessant als deze groter zijn dan 20 cM. Het combineren met matches op basis van atDNA kan het zoeken naar de gemeenschappelijke voorouder aanzienlijk vergemakkelijken.
Tabel Aantal opties als gemeenschappelijke voorouder bij een match op basis van X-DNA, waarbij de inzender een vrouw, dan wel een man is.
| Aantal generaties terug | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aantal voorouders in de generatie | 2 | 4 | 8 | 16 | 32 | 64 | 128 | 256 |
| Aantal opties als gemeenschappelijke voorouder bij een vrouw als inzender | 2 | 3 | 5 | 8 | 13 | 21 | 34 | 55 |
| Idem bij een man als inzender | 1 | 2 | 3 | 5 | 8 | 13 | 21 | 34 |
Indien een mannelijke inzender een match op basis van X-DNA heeft, dan bevindt de gemeenschappelijke voorouder zich aan de kant van zijn moeder (zie rechter waaier). Uit gelijktijdige matches op basis van atDNA kan naar voren komen, dat de gemeenschappelijke voorouder bijvoorbeeld vier generaties terug leefde. In dat geval komen nog maar 5 van de 16 betovergrootouders in aanmerking als gemeenschappelijke voorouder.
Bij een vrouwelijke inzender kan de gemeenschappelijke voorouder zich zowel aan vaders- als aan moederszijde bevinden. In bovengenoemde situatie (vier generaties terug) komen 8 van de 16 betovergrootouders in aanmerking.
Is ook sprake van matches op basis van mtDNA, dan bevindt de gemeenschappelijke voorouder zich op de rechte moederlijke stamreeks. Deze voormoeder kan zich vele generaties terug bevinden. Is tegelijkertijd sprake van een match op basis van X-DNA, dan moet de gemeenschappelijk voormoeder zich dichterbij bevinden en wel binnen enkele recente generaties.
Het is mogelijk, dat sprake is van verwantschap via meerdere voorouderlijnen. Het is daarom raadzaam een compleet uitgewerkte kwartierstaat voorhanden te hebben voor zowel de inzender als de persoon waarmee een match bestaat.